Δευτέρα, 22 Φεβρουαρίου 2010

Η απόφαση του ΣτΕ για τον ΧΑΔΑ του Στρόφυλα

ΣτΕ 293/2010
[Παράνομη παράταση λειτουργίας ΧΑΔΑ εντός κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου]

Πρόεδρος:
Εισηγητής:
Δικηγόροι: Θεοδώρα Αντωνίου, Παν. Δημόπουλος

Δραστηριότητες, οι οποίες λόγω της φύσης τους και των εγγενών κινδύνων που εμπεριέχει η άσκησή τους, όχι μόνον δεν αποβλέπουν στην προστασία και την ανάδειξη των μνημείων και του περιβάλλοντος χώρου, αλλά τους προκαλούν βλάβη, δεν επιτρέπεται να αναπτύσσονται εντός των ορίων κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου. Τέτοιου είδους δραστηριότητα αποτελεί η ανεξέλεγκτη απόθεση απορριμμάτων, δεδομένου ότι οι συνέπειές της είναι ασύμβατες με την προστασία των αρχαίων, όπως άλλωστε προκύπτει και από τις ειδικές ρυθμίσεις για τη διαχείριση αποβλήτων, οι οποίες εισάγουν κριτήρια αποκλεισμού για την εγκατάσταση χώρων υγειονομικής ταφής σε περιοχές αρχαιολογικού ενδιαφέροντος.
Η λειτουργία της επίδικης χωματερής προκαλεί διαρκή αισθητική υποβάθμιση του αρχαιολογικού χώρου στην Άνδρο -εντός του οποίου λειτουργεί-, λόγω της ανεξέλεγκτης απόθεσης και διασποράς των απορριμμάτων και έντονη αλλοίωση των αρχαιοτήτων, ιδίως λόγω της δημιουργίας νεφών αιθάλης, τα οποία επικάθηνται επί των αρχαίων μνημείων.
Έως σήμερα δεν έχουν τηρηθεί οι όροι προστασίας που έθεσε η προσβαλλόμενη υπουργική απόφαση, ιδίως ως προς τη λήψη μέτρων πυρασφάλειας, την εκπόνηση μελέτης για τη χωροθέτηση κυττάρων απόθεσης των απορριμμάτων και την επιλογή μεθόδου συμπίεσης και κάλυψής τους. Οι παραλείψεις αυτές, οι οποίες, κατ' επανάληψη, είχαν προκαλέσει την εκδήλωση πυρκαγιών, εξακολουθούν να θέτουν σε κίνδυνο τις αρχαιότητες και τον απαραίτητο για την ανάδειξή τους χώρο.
Η αδυναμία εξεύρεσης κατάλληλου χώρου για την απόθεση των απορριμμάτων του νησιού δεν δικαιολογεί την επί εικοσαετία λειτουργία χωματερής στον επίμαχο αρχαιολογικό χώρο.

Βασικές σκέψεις
2. Επειδή, με την αίτηση αυτή ζητείται η ακύρωση της ΥΠΠΟ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧ /Α1/Φ21/730-54/2.8.2007 απόφασης του Υπουργού Πολιτισμού, με την οποία, κατ' αποδοχή αιτήματος των Δήμων Άνδρου, Κορθίου και Υδρούσας, εγκρίθηκε η παράταση λειτουργίας χώρου ανεξέλεγκτης διάθεσης απορριμμάτων εντός του κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου «Στρόφυλα - Σταυροπέδα - Αγίου Γεωργίου Παντουκίων».
3. Επειδή, η κρινόμενη αίτηση ασκείται με έννομο συμφέρον, δεδομένου ότι οι μεν έξι πρώτοι από τους αιτούντες φέρονται ως κάτοικοι της πρώην κοινότητας Πιτροφού Άνδρου, εντός της εδαφικής περιφέρειας της οποίας λειτουργεί ο χώρος ανεξέλεγκτης απόθεσης απορριμμάτων, οι δε επόμενοι τρεις φέρονται ως κάτοικοι της πρώην κοινότητας Ζαγανιαρίου, η οποία βρίσκεται σε χωρική γειτνίαση με την περιοχή του Στρόφυλα, ενώ οι δέκατος, ενδέκατος και δωδέκατος των αιτούντων αποτελούν σωματεία, στους καταστατικούς σκοπούς των οποίων περιλαμβάνεται η προστασία του περιβάλλοντος και η συντονισμένη εκδήλωση του ενδιαφέροντος των μελών τους για τις περιβαλλοντικές δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα στην περιοχή των πρώην κοινοτήτων Πιτροφού και Ζαγανιαρίου.
4. Επειδή, με τις διατάξεις του άρθρου 24 παρ. 1 και 6 του Συντάγματος καθιερώνεται αυξημένη προστασία του πολιτιστικού περιβάλλοντος, δηλαδή των μνημείων και λοιπών πολιτιστικών αγαθών που προέρχονται από την ανθρώπινη δραστηριότητα και συνθέτουν, λόγω της ιστορικής, καλλιτεχνικής ή επιστημονικής σημασίας τους, την εν γένει πολιτιστική κληρονομιά της χώρας. Η προστασία αυτή περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη διατήρηση στο διηνεκές αναλλοίωτων των εν λόγω πολιτιστικών στοιχείων και του χώρου που είναι αναγκαίος, για την ανάδειξή τους σε ιστορική, αισθητική και λειτουργική ενότητα. Η προστασία αυτή έχει αφενός μεν προληπτικό, αφετέρου δε κατασταλτικό χαρακτήρα, στην τελευταία δε περίπτωση περιλαμβάνει την υποχρέωση άρσης της προσβολής του πολιτιστικού μνημιείου και αποκατάστασης της προστατευόμενης μορφής του (ΣτΕ 55, 903, 3723, 4460/2005, 3700/2000, Ολομ. 3279/2003).
5. Επειδή, με τις διατάξεις του Ν. 3028/2002 (Α' 153) οργανώθηκε και εξειδικεύθηκε η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας, η οποία, σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 1 αυτού, έχει ως σκοπό τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης χάριν της παρούσας και των μελλοντικών γενεών και την αναβάθμιση του πολιτιστικού περιβάλλοντος. Με τις ίδιες διατάξεις ορίστηκαν, μεταξύ άλλων, οι προϋποθέσεις επέμβασης σε ακίνητο μνημείο και στον περιβάλλοντα χώρο. Συγκεκριμένα, στο άρθρο 2 του νομού αυτού ορίζεται ότι, «Για την εφαρμογή των διατάξεων του παρόντος νόμου: α) ... γ) Ως αρχαιολογικοί χώροι νοούνται εκτάσεις στην ξηρά .... οι οποίες περιέχουν ή στις οποίες υπάρχουν ενδείξεις ότι περιέχονται αρχαία μνημεία ή αποτέλεσαν ή υπάρχουν ενδείξεις ότι αποτέλεσαν από τους αρχαιότατους χρόνους έως το 1830 μνημειακά, οικιστικά ή ταφικά σύνολα. Οι αρχαιολογικοί χώροι περιλαμβάνουν και το απαραίτητο ελεύθερο περιβάλλον που επιτρέπει στα σωζόμενα μνημεία να συντίθενται σε ιστορική, αισθητική και λειτουργική ενότητα . . . », ενώ στο άρθρο 3 παρ. 1 ορίζεται ότι, «Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Χώρας συνίσταται κυρίως: α) ... β) στη διατήρηση και την αποτροπή της καταστροφής και της αλλοίωσης και γενικά κάθε άμεσης ή έμμεσης βλάβης της…». Περαιτέρω στο άρθρο 10 του ως άνω νόμου ορίζεται ότι, «Ενέργειες σε ακίνητα μνημεία και στο περιβάλλον τους 1. Απαγορεύεται κάθε ενέργεια σε ακίνητο μνημείο, η οποία είναι δυνατόν να επιφέρει με άμεσο ή έμμεσο τρόπο καταστροφή, βλάβη, ρύπανση ή αλλοίωση της μορφής, του 2. ... 3.... η επιχείρηση οποιουδήποτε τεχνικού ή άλλου έργου ή εργασίας . . . πλησίον αρχαίου επιτρέπεται μόνο μετά από έγκριση του Υπουργού Πολιτισμού, η οποία εκδίδεται ύστερα από γνώμη του Συμβουλίου. Η έγκριση χορηγείται εάν η απόσταση από ακίνητο μνημείο ή η σχέση με αυτό είναι τέτοια ώστε να μην κινδυνεύει να επέλθει άμεση ή έμμεση βλάβη αυτού λόγω του χαρακτήρα του έργου ή της επιχείρησης ή της εργασίας. 4. Για κάθε εργασία, επέμβαση ή αλλαγή χρήσης σε ακίνητα μνημεία, ακόμη και αν δεν επέρχεται κάποια από τις συνέπειες της παραγράφου 1 σε αυτά, απαιτείται έγκριση που χορηγείται με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού ύστερα από γνώμη του Συμβουλίου ...», ενώ στο άρθρο 12 παρ. 4 ορίζεται ότι: «Οι διατάξεις των παραγράφων 1 έως 6 του άρθρου 10 εφαρμόζονται αναλόγως και για τους αρχαιολογικούς χώρους ...». Τέλος, στο άρθρο 13 παρ. 1 του ίδιου νόμου ορίζεται ότι: «Στους χερσαίους αρχαιολογικούς χώρους που βρίσκονται εκτός σχεδίου πόλεως ή εκτός ορίων νομίμως υφισταμένων οικισμών, η άσκηση γεωργίας, κτηνοτροφίας, θήρας ή άλλων συναφών δραστηριοτήτων, καθώς και η οικοδομική δραστηριότητα είναι δυνατή μετά από άδεια που χορηγείται με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού ύστερα από γνώμη του Συμβουλίου. Οι όροι άσκησης γεωργίας, κτηνοτροφίας, θήρας ή άλλων συναφών δραστηριοτήτων μπορεί να τίθενται και κανονιστικά με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού». Εξ άλλου, με τις διατάξεις του άρθρου 3 του Παραρτήματος Ι της εν προκειμένω 114218/31.10.1997 κοινής απόφασης των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας, Γεωργίας, Εμπορικής Ναυτιλίας και Δημοσίας Τάξεως και των Υφυπουργών Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης, Ανάπτυξης, Περιβάλλοντος - Χωροταξίας και Υγείας Πρόνοιας (Β' 1016), με τις οποίες καθορίζονται οι όροι και τα κριτήρια καταλληλότητας και επιλογής θέσεων για την εγκατάσταση συστημάτων διαχείρισης αποβλήτων, απαγορεύεται, μεταξύ άλλων, η εγκατάσταση χώρου υγειονομικής ταφής απορριμμάτων εντός περιοχών αρχαιολογικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος (βλ. και άρθρο 4 παρ. 1 περ. γ΄ της ΚΥΑ Η.Π. 50910/2727/2003).
6. Επειδή, κατά την έννοια των ως άνω διατάξεων του αρχαιολογικού νόμου, κάθε επέμβαση επί και πλησίον αρχαίου πρέπει κατ' αρχήν να αποβλέπει στην προστασία και στην ανάδειξή του, να ενεργείται δε ενόψει των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών και του είδους των προστατευτέων ευρημάτων και επί τη βάσει των δεδομένων της αρχαιολογικής επιστήμης, απαγορευομένων επεμβάσεων και χρήσεων μη συμβατών προς την κατά προορισμό χρήση του αρχαίου (ΣτΕ Ολομ 3454/2004, 3279/2003, 3824/2007, 2057/2007). Περαιτέρω, οι πράξεις των αρμόδιων οργάνων της Διοικήσεως, με τις οποίες επιτρέπεται η εκτέλεση έργων ή δραστηριοτήτων επί ή πλησίον αρχαίου μνημείου, πρέπει να είναι ειδικώς αιτιολογημένες ως προς την κρίση ότι με τα έργα ή τις δραστηριότητες αυτές προστατεύεται, αναδεικνύεται ή, πάντως, δεν παραβλάπτεται ουσιωδώς το μνημείο ή ο περιβάλλων αυτό χώρος. Από τις ίδιες διατάξεις συνάγεται ότι οι επεμβάσεις εντός αρχαιολογικού χώρου, οι οποίες αποτελούν ειδικότερη περίπτωση επέμβασης πλησίον αρχαίου μνημείου, επιτρέπονται μόνον κατόπιν προηγούμενης άδειας του Υπουργού Πολιτισμού, ύστερα από γνώμη του αρχαιολογικού συμβουλίου, η οποία χορηγείται μόνον εφόσον δεν επέρχεται κίνδυνος άμεσης ή έμμεσης βλάβης όχι μόνον ενός ή περισσότερων από τα σωζόμενα μνημεία, εμφανή ή μη, τα οποία ευρίσκονται εντός του αρχαιολογικού χώρου, αλλά και του ελεύθερου χώρου που τα περιβάλλει (πρβλ. ΣτΕ 3723/2005, 565/2005, 4460/2005, 3700/2000). Κατά την έννοια, τέλος, του συνόλου των ως άνω διατάξεων, οι οποίες είναι στενά ερμηνευτέες, υπό το φως του άρθρου 24 του Συντάγματος, δραστηριότητες οι οποίες, ως εκ της φύσεώς τους και των εγγενών κινδύνων που εμπεριέχει η άσκησή τους, όχι μόνον δεν αποβλέπουν στην προστασία και την ανάδειξη των μνημείων και του περιβάλλοντος χώρου, αλλά προκαλούν βλάβη αυτών, δεν επιτρέπεται να αναπτύσσονται εντός των ορίων κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου. Τέτοιου είδους δραστηριότητα αποτελεί προεχόντως η ανεξέλεγκτη απόθεση απορριμμάτων, δεδομένου ότι οι συνέπειες της είναι, ως εκ της
φύσεώς τους, ασύμβατες με την προστασία των αρχαίων. Τούτο άλλωστε προκύπτει και από τις ειδικές ρυθμίσεις για τη διαχείριση αποβλήτων, οι οποίες εισάγουν κριτήρια αποκλεισμού για την εγκατάσταση χώρων υγειονομικής ταφής σε περιοχές αρχαιολογικού ενδιαφέροντος.
7. Επειδή, στην προκειμένη περίπτωση, κατά τα προκύπτοντα από τα στοιχεία του φακέλου εντός του κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου «Στρόφυλα - Σταυροπέδα - Άγιος Γεώργιος Παντουκίων» και σε απόσταση μικρότερη των τριακοσίων μέτρων από το νεολιθικό οικισμό του Στρόφυλα, λειτουργεί ο χώρος ανεξέλεγκτης απόθεσης απορριμμάτων της νήσου Άνδρου. Ο χώρος αυτός ευρίσκεται σε απόσταση ενός περίπου χιλιομέτρου από τον οικισμό της Ζαγοράς, ο οποίος αποτελεί σημαντικότατο οικισμό της εποχής του σιδήρου, τα εκθέματα δε που ανακαλύφθηκαν εντός του χώρου αυτού καταλαμβάνουν μεγάλο τμήμα του Αρχαιολογικού Μουσείου της Άνδρου (βλ. υπ' αριθμό 5135/16.7.2007 έγγραφο της ΚΑ' ΕΚΠΑ). Συγκεκριμένα, ήδη πριν από το 1980, η χαράδρα του ακρωτηρίου του Στρόφυλα, η οποία κείται εντός της εδαφικής περιφέρειας της πρώην κοινότητας Πιτροφού, λειτουργούσε ως χώρος απόθεσης των απορριμμάτων του τέως Δήμου Ανδρίων και των περισσότερων κοινοτήτων του νησιού. Εξαιτίας της ακαταλληλότητας του χώρου και της έλλειψης περιβαλλοντικής μελέτης, η περιοχή είχε μετατραπεί σε «αχανή σκουπιδότοπο» και σε «εστία μόλυνσης επικίνδυνη για τη δημόσια υγεία» (βλ. τα 2715/30.7.1993, 3324/19.8.1993 και 4412/1.12.1993 έγγραφα της ΚΑ' ΕΚΠΑ). Στον ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο Ζαγοράς – Σταυροπέδας – Στρόφυλα είχαν από το 1993 ανακαλυφθεί σημαντικά αρχαία μνημεία. Την ίδια περίοδο, ανακαλύφθηκε στο οροπέδιο του Στρόφυλα νεολιθικός οικισμός της τελικής νεολιθικής - πρώτης πρωτοκυκλαδικής περιόδου (4500 -3500 π.Χ.), εμβαδού περίπου είκοσι στρεμμάτων, ο οποίος περιλάμβανε εκτεταμένες βραχογραφίες, αψιδωτά και ορθογώνια μεγάλα οικοδομήματα, καθώς και οχυρωματικό σύστημα με πύλη (βλ. το 3324/19.8.1993 έγγραφο της ΚΑ' ΕΚΠΑ). Η ανακάλυψη του οικισμού αυτού αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις της τελευταίας εικοσιπενταετίας για την προϊστορική εποχή στις Κυκλάδες, κυρίως εξαιτίας των βραχογραφιών, οι οποίες αποτελούν, ενόψει της έκτασης που καταλαμβάνουν και των εικονιστικών και συμβολικών τους παραστάσεων, «μια υπαίθρια προϊστορική πινακοθήκη, κορυφαίο μνημείο της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς» (βλ. 5135/16.7.2004 έγγραφο της ΚΑ΄ΕΚΠΑ). Με την 4426/1997 απόφαση του Ε' Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας ακυρώθηκε …. η υπ’ αριθ. 4134/11.10.1993 απόφαση της Προϊσταμένης της ΚΑ' ΕΠΚΑ, με την οποία είχε επιτραπεί η εκτέλεση εργασιών βελτίωσης του χώρου απόθεσης απορριμμάτων, πλησίον του νεολιθικού οικισμού του Στρόφυλα, διότι δημιουργούσε κινδύνους για τα αρχαία και προσέβαλε αμέσως το απολύτως απαραίτητο για την προβολή και ανάδειξη τους φυσικό περιβάλλον. Στη συνέχεια εκδόθηκαν η ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α1/Φ43/21284/1159/23.5.1994 απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού (Β' 434), με την οποία η περιοχή του ακρωτηρίου του Στρόφυλα χαρακτηρίστηκε ως αρχαιολογικός χώρος και η ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α1/Φ43/62954/3705/18.12.1997 απόφαση του ίδιου Υπουργού (Β΄43), με την οποία χαρακτηρίστηκε, επίσης, ως αρχαιολογικός χώρος η περιοχή της Σταυροπέδας- Αγίου Γεωργίου Παντουκιών και καθορίστηκαν τα όρια αυτού. Παρά ταύτα, επί σειρά ετών συνεχίστηκε η ανεξέλεγκτη απόθεση απορριμμάτων εντός του αρχαιολογικού χώρου, σε μικρή, μάλιστα, απόσταση από το νεολιθικό οικισμό του Στρόφυλα, με αποτέλεσμα την εκδήλωση πυρκαγιών και τη δημιουργία νεφών αιθάλης, ιδιαίτερα βλαπτικών για τα αρχαία μνημεία. Ενόψει της κατάστασης αυτής, η ΚΑ' ΕΚΠΑ και η Διεύθυνση Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού είχαν επανειλημμένως ζητήσει τη διακοπή της λειτουργίας της χωματερής, η οποία επέφερε «ανυπολόγιστες και μη αναστρέψιμες καταστροφές» των αρχαίων μνημείων και «προσέβαλλε το άμεσο φυσικό περιβάλλον» του νεολιθικού οικισμού (βλ. τα 598/16.88.1998, 5585/14.9.2001, 6488/24.10.2001, 8708/29.Π.2002, 9159/25.11.2003, 8503/ 25.11.2003 έγγραφα της εντός του αρχαιολογικού χώρου, το θέρος του 2004 εκδηλώθηκε μεγάλη πυρκαγιά, η οποία επεκτάθηκε στην ευρύτερη περιοχή, θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο τα κτίσματα του οικισμού (βλ. το 5246/9.7.2004 έγγραφο της ΚΑ' ΕΚΠΑ). Κατά το ίδιο χρονικό διάστημα, ο Σύνδεσμος των Δήμων της Άνδρου εξέτασε το ζήτημα της χωροθέτησης εγκαταστάσεων υγειονομικής ταφής απορριμμάτων χωρίς, ωστόσο, επί του ζητήματος αυτού, να επέλθει ουσιαστική πρόοδος μέχρι το καλοκαίρι του 2005 (βλ. το 5817/28.4.2005 έγγραφο του Γενικού Γραμματέα Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου). Ακολούθως, με την ΥΠΠΟ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧ/Α1/Φ21/ 644453/3210 /1.8.2005 απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού, η οποία εκδόθηκε μετά από την από 19.7.2005 ομόφωνη γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, αποφασίστηκε η παύση της λειτουργίας της χωματερής εντός έτους από την έκδοση της και ορίστηκε ότι ο Σύνδεσμος Δήμων Άνδρου θα υποβάλει προς έγκριση στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο μελέτη αξιοποίησης και ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου. Εντούτοις, καθ' όλο το χρονικό διάστημα που τάχθηκε από την υπουργική απόφαση για την διεκπεραίωση των αναγκαίων για τη διακοπή της λειτουργίας της χωματερής εργασιών, συνεχίστηκε η ανεξέλεγκτη απόθεση των απορριμμάτων, χωρίς ο Σύνδεσμος να προβεί σε ενέργειες για την ανεύρεση νέου χώρου διάθεσής τους (βλ. το 3886/9.5.2006 έγγραφο της ΚΑ' ΕΚΠΑ). Η συνεχιζόμενη αυτή κατάσταση είχε δυσμενείς επιπτώσεις, μεταξύ άλλων, και στη δημόσια υγεία (βλ. τα 369/14.8.2006 και οικ.40/17.2.2006 έγγραφα του Τμήματος Υγείας και Πρόνοιας της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Κυκλάδων). Επιπλέον, λόγω της ανεξέλεγκτης απόθεσης απορριμμάτων στη χωματερή και της παντελούς έλλειψης μέτρων πυρασφάλειας (βλ. την από 6.4.2006 έκθεση αυτοψίας της επιτροπής χώρου εναπόθεσης αστικών απορριμμάτων), εκδηλώθηκε, κατά το θέρος του 2006, μεγάλης κλίμακας πυργκαγιά, η οποία έθεσε σε άμεσο κίνδυνο τις παρακείμενες αρχαιότητες, ιδίως εξαιτίας των πυκνών τοξικών νεφών, τα οποία επικάθονταν επί των αρχαίων μνημείων (βλ. τα 8031/2006 έγγραφα της ΚΑ' ΕΚΠΑ). Λίγες ημέρες μετά την κατάσβεση της πυρκαγιάς, με την ΥΠΠΟ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧ/Α1/Φ21/72023/3430/ 23.8.2006 απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού έγινε δεκτό αίτημα των Δήμων της Άνδρου για «παράταση της λειτουργίας» του χώρου ανεξέλεγκτης απόθεσης απορριμμάτων. Συγκεκριμένα, με την απόφαση αυτή ορίστηκε, κατ' αποδοχή σχετικής γνωμοδότησης του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, η οποία ελήφθη κατά την 28/22.8.2006 συνεδρίασή του, ότι η χρονική διάρκεια της παράτασης της λειτουργίας της χωματερής δεν θα υπερβεί το ένα έτος, η δε ΚΑ' ΕΚΠΑ θα συνεργαστεί με το Σύνδεσμο των Δήμων της Άνδρου για την εξεύρεση κατάλληλου χώρου διάθεσης των απορριμμάτων και για τη λήψη των αναγκαίων για την προστασία του αρχαιολογικού χώρου μέτρων. Μία μόλις ημέρα μετά την έκδοση της προσβαλλόμενης υπουργικής απόφασης, και λόγω της εναπόθεσης τεράστιου όγκου σκουπιδιών στο χώρο της χωματερής, εκδηλώθηκε εκ νέου πυρκαγιά, η οποία για άλλη μια φορά έθεσε το νεολιθικό οικισμό σε άμεσο κίνδυνο λόγω των πυκνών νεφών αιθάλης και των εκδηλωθεισών εκρήξεων, οι οποίες είχαν ως συνέπεια την εκτόξευση φλεγόμενων υλικών προς το νεολιθικό οικισμό (βλ. τα 8318/25.8.2006, 8401/30.8.2006 και 8509/31.8.2006 έγγραφα της ΚΑ' ΕΚΠΑ και το 73612/9464/25.8.2006 έγγραφο της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού). Εξ άλλου, κατά τη διάρκεια της προθεσμίας που έτασσε η προαναφερόμενη υπουργική απόφαση, δεν επήλθε ουσιαστική πρόοδος ως προς το ζήτημα της εξεύρεσης κατάλληλου χώρου για τη διάθεση των απορριμμάτων του νησιού (βλ. τα 18493/24.10.2006, 744/9.2.2007 και 18493/14.10.2007 έγγραφα της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Χωροταξίας της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου και το 1770/23.2.2007 έγγραφο της ΚΑ' ΕΚΠΑ). Κατόπιν τούτων, ο Σύνδεσμος των Δήμων της Άνδρου υπέβαλε προς τον Υπουργό Πολιτισμού νέο αίτημα για την παράταση λειτουργίας της επίδικης χωματερής, μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας εξεύρεσης κατάλληλου χώρου για την υγειονομική ταφή των απορριμμάτων του νησιού. Υπέρ της αποδοχής του αιτήματος τάχθηκε η Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Χωροταξίας της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, ενόψει και του γεγονότος ότι είχε εν τω μεταξύ εκπονηθεί και υποβληθεί προς έγκριση περιβαλλοντικών επιπτώσεων του έργου (βλ. το 10351/19.6.2007 έγγραφο). Περαιτέρω, η Επιτροπή για το Συντονισμό των Αρχαιολογικών Ερευνών που διεξάγονται στο πλαίσιο Μεγάλων Δημοσίων Έργων πρότεινε, κατ' εκτίμηση των συνεπειών της διακοπής της λειτουργίας της ως άνω χωματερής στη δημόσια υγεία και την οικονομική δραστηριότητα του νησιού, την έγκριση του αιτήματος του Συνδέσμου, υπό την προϋπόθεση ότι η αρμόδια τοπική εφορεία θα προτείνει μέτρα προστασίας των αρχαιοτήτων, την υλοποίηση των οποίων θα αναλάβουν οι Δήμοι, υπό την επίβλεψη συγκροτηθείσας προς τούτο επιτροπής (βλ. το από 4.7.2007 πρακτικό συνεδρίασης). Αντιθέτως, η τοπική εφορεία προϊστορικών και κλασσικών αρχαιοτήτων τάχθηκε υπέρ της άμεσης και οριστικής διακοπής της λειτουργίας της χωματερής, με την αιτιολογία ότι η ανεξέλεγκτη απόθεση απορριμμάτων εντός του αρχαιολογικού χώρου δημιουργεί κινδύνους για τις αρχαιότητες και ιδίως για το νεολιθικό οικισμό του Στρόφιλα και τις πλησίον αυτού βραχογραφίες (βλ. 6671/4.7.2007 έγγραφο της ΚΑ΄ ΕΚΠΑ). Ακολούθως, με την ήδη προσβαλλόμενη πράξη, η οποία εκδόθηκε κατ' αποδοχή της από 10.7.2007 γνωμοδότησης του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, εγκρίθηκε το αίτημα του ως άνω Συνδέσμου για παράταση της δυνατότητας απόθεσης των απορριμμάτων της νήσου εντός του κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου της Σταυροπέδας μέχρι την εξεύρεση κατάλληλου χώρου για τη διάθεσή τους, δυνατότητα η οποία, πάντως, θα επανεξετάζεται ανά έτος ή εντός συντομότερων χρονικών διαστημάτων. Η εν λόγω έγκριση χορηγήθηκε υπό τους εξής όρους: (α) να συγκροτηθεί επιτροπή παρακολούθησης της εφαρμογής των όρων ταφής των απορριμμάτων και της εξέλιξης του ζητήματος της εξεύρεσης νέας κατάλληλης θέσης για τη διάθεσή τους, (β) να καταβληθούν, εκ μέρους των Δήμων της νήσου, τα χρηματικά ποσά που απαιτούνται για τη συντήρηση και την ανάδειξη των αρχαιοτήτων που ευρίσκονται εντός του αρχαιολογικού χώρου, (γ) να εκπονηθεί μελέτη σχετικά με τη χωροθέτηση τριών τουλάχιστον κυττάρων απόθεσης απορριμμάτων, μέχρι την υποβολή οριστικής πρότασης για το νέο χώρο διάθεσης τους, η οποία θα περιλαμβάνει και πρόβλεψη για τις μεθόδους διαλογής, συμπίεσης και κάλυψης (όχι καύσης) των απορριμμάτων, και (δ) να εξασφαλιστεί ότι εντός του χώρου απόθεσης απορριμμάτων θα ευρίσκονται καθημερινώς ένα ερπυστριοφόρο grader, ένας εκσκαφέας και ένα βυτιοφόρο. Ήδη, προ της εκδόσεως της προσβαλλόμενης υπουργικής απόφασης, είχε εκδηλωθεί μεγάλης έκτασης πυρκαγιά, λόγω κυρίως της έλλειψης μέτρων πυρόσβεσης και της ανεξέλεγκτης απόθεσης μεγάλου όγκου απορριμμάτων. Η πυρκαγιά αυτή, η οποία έκαψε μεγάλο τμήμα του αρχαιολογικού χώρου και απείλησε κτίσματα του νεολιθικού οικισμού, αναζωπυρώθηκε μετά την έκδοση της προσβαλλόμενης πράξης και, συγκεκριμένα, την 4.9.2007 (βλ. τα 8231/1.8.2007, 8913/23.8.2007 και 9512/6.9.2007 έγγραφα της ΚΑ' ΕΚΠΑ και σχετικές αναφορές φυλάκων). Εξάλλου, όπως προκύπτει από το 12208/19.11.2007 έγγραφο της ΚΑ' ΕΚΠΑ, μέχρι την ημερομηνία αυτή δεν είχε συγκροτηθεί η προβλεπόμενη από την προσβαλλόμενη υπουργική απόφαση επιτροπή, δεν είχε υποβληθεί μελέτη χωροθέτησης κυττάρων απόθεσης απορριμμάτων, οι δε Δήμοι του νησιού δεν είχαν ανταποκριθεί στην υποχρέωση τους για χρηματοδότηση των μέτρων προστασίας και ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου, εντός του οποίου βρισκόταν μόνον μία μπουλντόζα (βλ. και ….).
8. Επειδή, με την προσβαλλόμενη υπουργική απόφαση χορηγήθηκε η, κατά τις διατάξεις των άρθρων 10 παρ. 3 και 13 παρ. 1 του Ν. 3028/2002, άδεια του Υπουργού Πολιτισμού για την ανάπτυξη δραστηριότητας εντός κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου. Ειδικότερα, με την απόφαση αυτή, η οποία εκδόθηκε κατ' εκτίμηση αφενός μεν των επιπτώσεων της λειτουργίας της χωματερής επί των αρχαίων μνημείων και του περιβάλλοντος αυτά αρχαιολογικού χώρου, αφετέρου δε των συνεπειών που θα προκληθούν στην υγεία και την οικονομική δραστηριότητα των κατοίκων της περιοχής από την άμεση διακοπή της λειτουργίας της, τέθηκαν ιδιαίτεροι όροι για τον τρόπο απόθεσης των απορριμμάτων και την αντιμετώπιση του κινδύνου εκδήλωσης πυρκαγιών προς το σκοπό της προστασίας των αρχαιοτήτων από τις επιπτώσεις της ανεξέλεγκτης απόθεσης των απορριμμάτων (βλ. ιδίως την από 10.7.2007 γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου και το από 4.7.2007 πρακτικό της Επιτροπής Μεγάλων Δημοσίων Έργων). Με την ίδια απόφαση προβλέφθηκε ότι η δυνατότητα παράτασης της λειτουργίας της χωματερής επανεξετάζεται κατ' έτος αναλόγως και της προόδου που, επιδεικνύεται στο ζήτημα της εξεύρεσης κατάλληλου χώρου για τη διάθεση των απορριμμάτων. Ωστόσο, από τα στοιχεία του φακέλου και τις απόψεις της Διοικήσεως προκύπτει ότι η λειτουργία της επίδικης χωματερής προκαλεί διαρκή αισθητική υποβάθμιση του αρχαιολογικού χώρου, λόγω της ανεξέλεγκτης απόθεσης και διασποράς των απορριμμάτων, και έντονη αλλοίωση των ευρισκόμενων εντός αυτού αρχαιοτήτων, ιδίως λόγω της δημιουργίας νεφών αιθάλης, τα οποία επικάθηνται επί των αρχαίων μνημείων. Εξάλλου, από τα ίδια στοιχεία προκύπτει ότι μέχρι σήμερα δεν έχουν τηρηθεί οι όροι προστασίας που έθεσε η προσβαλλόμενη υπουργική απόφαση, ιδίως όσον αφορά τη λήψη μέτρων πυρασφάλειας και την εκπόνηση μελέτης για τη χωροθέτηση κυττάρων απόθεσης των απορριμμάτων και την επιλογή μεθόδου συμπίεσης και κάλυψής τους (βλ. το 12208/19.11.2007 έγγραφο της ΚΑ' ΕΚΠΑ). Οι παραλείψεις αυτές, οι οποίες, κατ' επανάληψη, είχαν προκαλέσει την εκδήλωση πυρκαγιών, εξακολουθούν να θέτουν σε κίνδυνο τις αρχαιότητες και τον απαραίτητο για την ανάδειξη τους χώρο. Ενόψει όλων όσων έχουν εκτεθεί, η προσβαλλόμενη απόφαση, με την οποία εγκρίθηκε η παράταση λειτουργίας χώρου ανεξέλεγκτης διάθεσης απορριμμάτων εντός αρχαιολογικού χώρου έχει εκδοθεί κατά παράβαση των διατάξεων των άρθρων 10 παρ. 3 και 13 παρ. 1 του ν. 3028/2002, οι οποίες είναι στενά ερμηνευτέες υπό το φως του άρθρου 24 παρ. 1 και 6 του Συντάγματος και απαγορεύουν την ανάπτυξη εντός αρχαιολογικών χώρων δραστηριοτήτων που είναι από τη φύση τους ασύμβατες με την προστασία και ανάδειξη των μνημείων, όπως, κατ’ εξοχήν, η ανεξέλεγκτη διάθεση απορριμμάτων. Τούτο δε, ανεξαρτήτως του ότι στην προκειμένη περίπτωση, δεν τηρήθηκαν καν οι όροι που έθεσε η προσβαλλόμενη απόφαση, με αποτέλεσμα την πρόκληση σοβαρών κινδύνων στα αρχαία μνημεία, όπως καταδεικνύεται από το πλήθος πυρκαγιών που εκδηλώθηκαν. Τέλος, η αδυναμία εξεύρεσης κατάλληλου χώρου για την απόθεση των απορριμμάτων του νησιού, δραστηριότητα συνδεόμενη με την εξυπηρέτηση ζωτικών αναγκών του κοινωνικού συνόλου, δεν δικαιολογεί κατ’ ουδένα τρόπο την επί εικοσαετία λειτουργία χώρου ανεξέλεγκτης διάθεσης απορριμμάτων στον επίμαχο αρχαιολογικό χώρο. Συνεπώς η προσβαλλόμενη απόφαση πρέπει να ακυρωθεί για το λόγο αυτό βασίμως προβαλλόμενο.
9. Επειδή, κατόπιν τούτων, η εξέταση των λοιπών λόγων ακυρώσεως παρέλκει ως αλυσιτελής.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου